150 TL ve üzeri alışverişlerde ücretsiz gönderim
Geri Dönüşümlü Ürünler
256BIT SSL Sertifikası ile bilgileriniz güvende
Tüm siparişlerinize kredi kartınıza taksit imkanı.
Makaleler » Su Arıtma » Optimum Su teknolojileri
resimKonu
 

OPTİMUM SU TEKNOLOJİLERİ

Optimum demek kısaca ve özetle "fayda/maliyet ilişkisinin en iyilenmesi" demektir. Mühendislik problemlerinde optimizasyon çalışmaları ile optimum sonuca yaklaşılmaya çalışılır. Yaklaşılmaya çalışılır çünkü öyle problemler vardır ki optimum çözümü zor ya da bütün seçeneklerin ele alınması şartıyla imkansızdır. Bir mühendisin kalitesi de böylesine çözümü zor olan problemlerin optimum çözümünü bulurken ortaya çıkar.

Su teknolojileri alanındaki faaliyetleri optimum açıdan inceleyecek olursak tasarım ve işletme olarak iki ana başlık altında toplayabiliriz. Tasarım ve işletme birbirinden bağımsız gibi gözükse de aslında birbirine çok ince noktalardan bağlantılıdır. Öyle ki bu ilişkiyi uluslararası tartışmalarda yumurta-tavuk (tavuk mu yumurtadan çıkar yumurtamı tavuktan çıkar) ilişkisine benzetenler vardır, onlara hak vermemek de mümkün değildir. Bu konuyu küçük bir örnekle irdeleyelim. Su dağıtım şebekelerinde ölçüm istasyonlarının yerleşimi bir tasarım problemidir. Su dağıtım şebekelerinde ölçüm istasyonları su kalitesini takip etmek, optimum dezenfeksiyon istasyonlarının yerlerini tespit etmek, optimum işletme koşullarını yakalayabilmek açısından son derece önemlidir. Ölçüm istasyonlarının optimum yerleşimini yapabilmek için bazı saha verilerine ihtiyaç vardır, saha verileri de ölçüm istasyonları yerleştirilmeden alınamayacağına göre buradaki tavuk-yumurta ilişkisi açıkça ortaya çıkmaktadır. Su dağıtım şebekelerinin tasarımlarında amaç belli hidrolik kriterler sağlanarak şebeke hattına en uzak noktalardaki yeterli basıncı sağlayacak mali açıdan en uygun projeyi sunmaktır. Tasarımda maliyeti etkileyen en önemli unsur boru çaplarıdır. Küçük bir kasaba projesinde bile 5-6 değişik boru çapı kullanmak katrilyonlarca çözüm seçeneği oluşturabilmektedir. Bu kadar geniş bir çözüm uzayı içerisinden en uygun sonucu bulabilmek geleneksel yöntemlerle pek mümkün olamamaktadır. Son yıllarda geliştirilen stokastik yaklaşımlar (genetik algoritmalar, yapay sinir ağları, karınca kolonisi algoritması vb. gibi) en uygun çözüme yaklaşmada oldukça yardımcı olmaktadır. Tasarımda optimum boyutlandırma önemli olduğu gibi işletmede de optimum işletme daha da önem kazanabilmektedir. Projeler 35 yıllık gelişimler göz önüne alınarak yapılmaktaysa da beklenenin dışındaki gelişmeler, yeni yerleşim bölgelerinin açılması vb. şebeke sistemlerinin revizyonunu ve rehabilitasyonunu gerektirebilmektedir. Gece ve gündüz basınç farklılıkları da dikkate alınarak yapılacak pompa optimizasyonları işletmede büyük tasarruflar sağlayabilmektedir.

Su teknolojileri alanında yer alan su arıtma sistemleri temizsu ve atıksu olmak üzere iki grup altında toplanabilir. Her iki grupta ham su analiz değerleri iyi etüt edilmeli istenen çıkış suyu kalitesine göre uygun arıtma sistemleri projelendirilmelidir. Günümüz teknolojisiyle arıtılmayacak su yok gibidir, atıksulardan dahi içilebilir sular elde etmek mümkündür. Su analiz sonuçları doğru değerlendirilerek ihtiyaca göre uygun su arıtma sistemleri seçilmelidir. Su arıtma cihazları değişik tipte ve değişik markalarda bulunabilmektedir, pek tabi fiyat farklılıkları da söz konusudur. Ancak konusunda uzman bir mühendis istenilen su kalitesini sağlayacak optimum cihazları projelendirebilir. Önerilen bir sistemin ucuz olması ya da pahalı olması optimum cihazın seçilmiş olduğu anlamına gelmez. İlk yatırım maliyeti en pahalı olan bir cihaz işletme koşulları dikkate alındığında en ucuz cihazdan daha uygun duruma geçebilir. Dolayısıyla cihaz seçimleri mutlaka uzman bir mühendis denetiminde gerçekleştirilmelidir. Her endüstri ham sudan üretim aşamalarıyla birlikte atıksularına kadar ayrı ayrı irdelenmeli ihtiyaca göre en uygun arıtma sistemleri projelendirilmelidir. Arıtma sistemlerinin ilk aşaması olan filtrasyonda bile (multimedya, santrifüj, kartuş tip, mikrofiltrasyon, ultrafiltrasyon gibi )çok çeşitli seçenekler olup endüstriyel kuruluşa en yararlı ve en ekonomik tercihin yapılması gerekir. Proses suyu mümkünse ve ekonomikse sisteme geri kazandırılmalı, atıksulardan da faydalanma yoluna gidilmelidir. Atıksulardan değerli maddelerin geri kazanımı, anaerobik reaktörlerle biogaz elde edilip enerjiye çevrimi, arıtma çamurlarından gübre şeklinde yararlanılması, atıksulardan tarımsal amaçlı sulama suyu elde edilmesi gibi projeler suyun optimum kullanımına birer örnektir. Nihai bertarafı doğanın kendi arıtma kapasitesine zarar vermeyecek şekilde gerçekleştirdiğimiz zaman çevre ve teknoloji ilişkisinin birbirine zarar vermeden gelişebileceğini görebiliriz. Küresel ısınma gibi gerçekler artık yüzyılımızda teknolojinin çevre odaklı gelişmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Piyasada su teknolojileri alanında teklif alan kuruluşların çoğunluğu fiyat kıyaslaması yaparak değerlendirme yapmaktadır. Teklif isteyen firmalarda da konuyla ilgili uzman bir kişinin değerlendirme yapması firma yararına olacaktır. Firmada böyle bir uzman kişinin olmaması durumunda yurtdışında olduğu gibi konusunda uzman olan mühendislik firmalarından danışmanlık hizmeti alınabilir. Ülkemizde su dağıtım şebekeleri konusunda devlet kuruluşları olan iller bankası ve belediyeler proje ve işletme çalışmalarını yürütmektedirler. Şebeke tasarımlarında projeler ihalede en düşük proje fiyatı sunan firmaya verilmektedir. Halbuki avan proje yaptırılıp şebeke kriterlerini sağlayan en uygun maliyetli projenin seçilmesi çok daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Şebeke inşaat maliyeti proje maliyetinden kat kat fazladır, inşaat maliyetinden sağlanacak yüzdelik tasarruflar proje maliyetinden çok daha fazla getiri sağlayabileceği gibi optimum proje şebeke işletilmesinde, su kaçaklarının kontrolü, revizyon ve rehabilitasyon çalışmalarında da büyük kolaylıklar sağlayacaktır.

Kaynak suların toplanması, istenilen kalitede arıtılması, terfi merkezlerinden dağıtım sistemlerine iletilmesi, atıksuların dağıtım sistemleri ile toplanması, arıtılarak doğaya deşarj edilmesi gibi su teknolojileri aşamalarının her birinde optimizasyon tekniklerinin kullanılması önemli ve gereklidir. Konusunda uzman kişilerin yapacağı optimizasyon çalışmaları ile büyük tasarruflar sağlanabileceği gibi giderek azalan su kaynaklarının daha verimli kullanılması da sağlanabilecektir.

A. Murat KAHRAMAN

Çevre Yüksek Mühendisi

Yorumlar
Yorum ekleyebilmek için üye olmanız gerekmektedir.

Optimum Alışveriş Tüm hakları saklıdır.

Powered By MarkaClick Digital

Sepetinizde ürün bulunmamaktadır